Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ”DEHB”

Şubat 14, 2015

 

DEHB Nedenleri

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu nöro gelişimsel bir sorun olup; dikkat yetersizliği, dürtüsellik, aşırı hareketlilik olarak kendini gösterir. Dikkat eksikliği tanısını koyabilmek için belirtilerin 7 yaşından önce başlaması gerekir. Dikkat eksiliği çocuk ve yetişkinlerde görülebilmektedir. Kliniklerde ailelerin en şikayetçi olduğu durumlar dikkatinde sorun olmayan fakat aşırı hareketli olan çocuklardır. Bu çocuklarda davranış problemleri ağır bastığı için kliniğe daha sık başvururlar, okuldan sürekli şikayet alırlar, derste hareketlidirle, arkadaşlarında dikkatlerini dağıtırlar. Dürtüsellikte sıkıntı yaşayan çocukların ise yıkıcı davranış bozuklukları daha yüksektir. Ülkemizde ilkokul çocuklarında DEHB oranı %5 olarak belirtilmiştir. Erkeklerde kız çocuklarından daha sık görülür. Kız çocuklarında davranış bozuklukları daha az görülür.

Dikkatsizlik yaşayan çocukların dikkat süreleri dikkat eksikliği yaşamayan çocuklara göre daha kısadır. Bir göreve başlamada zorluk, verilen işleri tamamlayamama, okul ödevlerini dikkatsizce yapma, bir işten diğerine geçme, oyuncaklardan çabuk sıkılma, uzun süre masada oturamama, düzensizlik, dağınıklılık, en ufak uyaranda dikkatinin dağılması gibi durumları sık yaşarlar. Dürtüsellik yaşan çocuklar sırasını beklemede zorluk, tehlikeli durumlara atlama, söz kesmek, söz almadan konuşmak gibi sorunsalları yaşarlar. Bu çocuklar tedavi edilemezse ergenlik döneminde yıkıcı davranış bozukluğu gösterme olasılığı artar.

dikkat-eksikliği

SEBEPLER:

Hamilelik ve doğum sırasında yaşanan sıkıntılar (anne yaşının küçük olması, annenin sigara veya madde kullanımı gibi) bebeğin doğum sırasında travmaya uğraması, erken doğum, düşük kilo tetikleyen nedenlerdendir.

Beyin hasarı: Beyin hasarlarının da dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu’nda önemli rol aldığı düşünülmektedir.

Nörotransmitter Kaynaklı Sebepler: Bu bozuklukta dopamin adı verilen ileticisi normalden azdır. Böylece işlevsel bozukluklar meydana gelir.

Genetik: Aileden birinde DEHB olması çocukta da çıkma olasılığını arttırır.

Psikolojik Faktörler: Yanlış aile tutumu bulguların artmasına sebep olur. Bu sorunu yaşayan çocuğun ailesi ile kurduğu iletişim çok önemlidir.

DÖNEMLER:

Bebeklik ve Okul Öncesi: En sık gözlendiği durum 3-5 yaş arasıdır. Okul öncesi dönemde davranış bozukluğu ve çocuğun kurduğu oyunlar, aile yaşantısı genetik yatkınlıklara bakılarak bozukluğun gelişimi gözlenebilir. Bu çocuklar ısrarcıdır, hareketli çocuklardır, meraklı ve kurcalayan çocuklar olduğu için sık sık yaralanırlar ve ailelerinin gözünden yaramaz çocuklardır. Yuvada sorun uyumsuzluk sorunu yaşarlar ve okul döneminde de bu sorunlar devam eder.

Okul dönemi: Okul döneminde DEHB ders başarısıyla kendini gösterir. Çocuklar dersi takip etmede ve yazı yazmada sorun yaşarlar. ‘’ Öğretmen hızlı gidiyor yetişemiyorum’ söylemleri sık görülür. Öğretmen ödev verdiğinde deftere yazmaz ya da kitaplarını okulda unutur, kaybederler. Arkadaş problemleri sık yaşanır. Özellikle dürtüselliği ağır basan çocuklar sık sık arkadaşlarını rahatsız eder, vurur ya da kavga çıkarırlar.

Ergenlik Dönemi: Ergenlik döneminde de ders başarısızlığı devam eden bir süreçtir. Unutkanlık, dağınıklılık gibi durumlar bu dönemde devam eder. DEHB olan ergenler okulda disiplin sorunları yaşarlar, okuldan uzaklaştırılabilir, tehlikeli cinsel ilişkilere girerler, işlerini düzenli yapmazlar.

Erişkin Dönem: İş hayatında düzensizlikler yaşarlar, sık iş değiştirme, evlilik çatışmaları yaşarlar, eşyaları koydukları yeri unuturlar, işlerini zamanında bitiremezler, başladıkları bir işi bitirememe, kontrolsüz cinsel ilişkiye girerler, trafik kazaları yaşarlar.

Dikkat Eksikliği ek tanıları: Karşıt gelme bozukluğu, kaygı, depresyon, madde kötü kullanımı, duygudurum bozukluğu, davranım bozuklukları DEHB ile birlikte görülebilir.

Tedavi Planı: Bilimsel davranışçı terapi, ilaç tedavisi, oyun terapisi, hastanın ve ailenin eğitilmesi. DEHB yaşayan kişi hem ilaç hem de terapi ile iyileşme gösterir. İlaç beyin mekanizmasını düzenlerken, terapiler kişinin bilişsel süreçlerini iyileştirir, hastalıkla beraber gelen kaygı ve depresyonu önler, kişinin davranış kalıplarının bilinçli bir şekilde değişmesi ve farkındalık kazanmasını sağlar. Çocuğunuz veya kendiniz bu problemleri yaşıyorsanız bir uzmana başvurmanızı ve sorunu beraber aşmanızı tavsiye ederim.

Uzm. Psk. Başak Tanrıverdi

Başak Tanrıverdi çocuk psikoloğu